Karbonmonoksit (CO) nedir ve nasıl zehirler?

Karbonmonoksit gazı; doğal gaz, gaz yağı, benzin, tüp, kömür ve odun gibi yapısında “karbon” bulunan yakıtların yanması veya tam olarak yanmaması sonucunda oluşan dumanda yer alan zehirli bir gazdır. Tatsız, renksiz, kokusuz olması ve tahriş etme özelliğinin olmaması nedeni ile fark edilmediği için “sessiz katil” (ya da sinsi zehirleyici gaz)olarak bilinmektedir. Bu sessiz katile karşı oldukça dikkatli olunmalı.

Karbonmonoksit, solunduktan sonra akciğerler aracılığıyla kana geçer. CO gazı kırmızı kan hücrelerinin içerisinde bulunan ve dokulara oksijen taşıyan hemoglobine oksijenden ortalama 200 kat daha hızlı bağlanır. Karbonmonoksitin hemoglobinle birleşmesi sonucu karboksihemoglobin (COHb) oluşur. Vücudumuzda yer alan oksijen azalarak korbonmonoksit ile yer değiştirir. Kan dokulara yeterince oksijen taşıyamaz. Kalp, beyin ve diğer organlarımız çalışamaz hale gelir. Bu da hastalıklara ve en kötüsü ölümlere neden olur.

Karbonmonoksit zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?

Karbonmonoksit zehirlenmesinde ilk belirtilerin baş ağrısı, yorgunluk hissi, mide bulantısı, nezle hali olması nedeni ile nezle ve grip gibi viral hastalıklarla karışabilmektedir (önemli bir farlılık olarak bu tip zehirlenmede ateş görülmez). Bu nedenle ev ya da grup içinde bulunan diğer bireylerde de belirtilerin aynı zamanda olması karbonmonoksit zehirlenmesi yönünden önemlidir. Genellikle semptomların ağırlığı CO düzeyi ve maruz kalınan süre ile ilişkilidir ama bu her zaman geçerli olmayabilir.

Kaynak: bilheal.bilkent.edu.tr/aykonu/ay2009/karbonmonoksit.htm

 

Karayolu taşıtlarından kaynaklanan “yerel kirleticiler” nelerdir?

Motorlu karayolu taşıtlarından kaynaklanan kirletici emisyonlar, taşıt özelliklerinin yanısıra seyir ve ortam koşullarına göre de önemli değişim göstermektedir. Motorlu taşıtlardan kaynaklanan emisyonlar arasında, günümüzde emisyon standartları ile kontrol edilmekte olan ve “yerel kirleticiler” olarak tanımlanan karbon monoksit (CO), yanmamış hidrokarbonlar (HC), azot oksitler (NOx) ve partikül madde (PM) bulunmaktadır. Son 30 – 40 yıl içerisinde bu konuda önemli gelişmeler sağlanmış ve emisyon kontrolü öncesi, ortalama değer olarak, sırasıyla CO, HC ve NOx için 50, 7 ve 2,5 [g/km] mertebesinde olan taşıt emisyonları günümüzde aynı bileşenler için 1,0, 0,1 ve 0,06 [g/km] ve PM emisyonları için de 0,005 [g/km] sınırlarına düşürülmüştür. Bu hedefler, motor çıkışındaki emisyonların egzoz sisteminde katalitik dönüştürücüler ve partikül tutucular yardımıyla daha da azaltılması sonucunda sağlanmaktadır.

Kaynak: Cem Soruşbay, “Kentiçi Ulaşımda Toplu Taşımacılık Sistemlerinin Kirletici Emisyonlar Açısından Değerlendirilmesi”, Transist 2012.

Karbon monoksit (CO) gazının oluşma sebepleri

1 – Zengin karışım
2 – Motorun ısınana kadarki çalışması
3 – Silindir içerisindeki soğutulan bölgeler
4 – Yüksek devirdeki çalışmalar

Kaynak: Doç. Dr. Metin Gümüş’ün “Emisyon Kontrol” ders notlarından derlenmiştir.

Karbonmonoksitin (CO) etkileri nelerdir?

Kokusuz ve renksiz bir gaz olan CO çok zehirlidir. Kandaki oksijeni taşıma görevine sahip olan hemoglobine bağlanma yeteneği oksijene oranla yaklaşık 200 kere daha fazla olduğundan CO ortamında bulunan bir kişinin kanındaki karboxy hemoglobin (O2 yerine CO taşımakta olan hemoglobin) miktar zamana ve CO konsantrasyonuna bağlı olarak artış gösterir. Böylece vücut hücrelerinin O2 alma olanağı engellenerek zehirlenmeye ve boğulmaya neden olur.

Kaynak: Doç. Dr. Metin Gümüş’ün “Emisyon Kontrol” ders notlarından derlenmiştir.